Loading...

Melding

Dit multimediaverhaal bevat video- en geluidsfragmenten. Zet het geluid aan.

Gebruik het muiswiel of de pijltjestoetsen om tussen pagina's te navigeren.

Swipe om tussen pagina's te navigeren.

Hier gaan we

"Ultrafijnstof: Nog gevaarlijker dan fijnstof"

Logo https://hu.scrollytelling.io/je-kop-in-het-stof-steken

Naar boven

Rode ogen, vaker hoesten of kortademig zijn na een warme zomerdag. We zullen dit niet direct aan slechte luchtkwaliteit koppelen, maar het kan in veel situaties wel de oorzaak zijn van deze symptomen. De afgelopen jaren is de aandacht rondom luchtvervuiling vergroot. Dit is ook niet zonder reden: Uit cijfers van de World Health Organization blijkt dat er wereldwijd zeven miljoen mensen per jaar overlijden aan slechte luchtkwaliteit, waarvan vijfduizend in Nederland. De grootste oorzaak van de uitstoot van fijnstof is het verkeer. Hierna volgt de industrie en daarna de landbouw. Van het verkeer wordt 0,5% van de uitstoot gekoppeld aan vliegverkeer. Dit lijkt weinig, maar wat niet meegerekend wordt is de uitstoot van ultrafijnstof. Dit komt doordat ultrafijnstof moeilijker is te meten. Uit eerdere luchtkwaliteitsonderzoeken bij Los Angeles Airport in de Verenigde Staten en het Amsterdamse Bos door TNO blijkt dat er veel ultrafijnstof in de lucht zit. Tijdens het landen, opstijgen en taxiën van vliegtuigen wordt er een grote hoeveelheid ultrafijnstof uitgestoten. Langdurige blootstelling aan (ultra)fijnstof is op korte en lange termijn schadelijk voor de gezondheid. Het heeft negatieve gevolgen op de luchtwegen en organen. Omdat ultrafijnstof nog veel kleiner is, wordt het makkelijker opgenomen in het lichaam waardoor het sneller schade aan kan richten dan de grotere variant fijnstof. Maar wat is (ultra)fijnstof nu precies? En wat zijn de gevolgen van deze schadelijke stof voor de omwonenden van Schiphol, een van de grootste luchthavens van Europa?

Naar boven
Naar boven

Dick Hoogendoorn woont in Amstelveen. Sinds hij verhuisd is, merkt hij dat er snel een laag stof op zijn auto ligt. “Een oud-collega van mij heeft twee zwaar astmatische kinderen. Hem werd geadviseerd om te verhuizen. Uiteindelijk heeft hij zijn biezen gepakt en is hij naar het Franse Nice verhuisd. Het gaat nu goed met zijn kinderen. Het is fijn voor hem dat hij kon verhuizen, maar dat kan en wil natuurlijk niet iedereen.”  

Naar boven

Fijnstof hangt van nature al in onze lucht. Het komt vrij door natuurlijke processen zoals verdamping van zeewaterdruppels of de wind die zand meeneemt. Dit zijn de minder schadelijke deeltjes. De schadelijke deeltjes komen voort uit verbranding. Hierbij kun je denken aan: houtkachels, sigarettenrook, industriële uitstoot en motoren van voertuigen. Ook komt het in de lucht door wrijving (remmende autobanden) en verstuiving (uitmesten van stallen). Fijnstof wordt echt schadelijk als het samenklontert met andere giftige stoffen, zoals stikstofdioxide, zwaveldioxide of ozon. Deze stoffen zitten van nature ook in de lucht, maar door uitstoot is er te veel van. Fijnstof is dus een verzamelnaam van diverse giftige stoffen. Hiernaast is een afbeelding te zien van hoe een deeltje ultrafijnstof eruit kan zien. 

Fijnstof is niet met het blote oog te zien en wordt onderscheiden in verschillende groottes. Het wordt aangeduid in de wetenschap met PM (Particulate Matter) en hierachter een getal dat de grootte aanduidt in micrometers. Groter fijnstof wordt aangeduid als PM25, een kleinere fractie met PM10 en de gemeenste fractie is PM01, ultrafijnstof. De grootte in diameter van ultrafijnstof is ongeveer vijftig keer zo klein als dat van een menselijke haar. 

Naar boven
Naar boven

"Er zijn voldoende signalen geweest om een onderzoek te starten naar de schadelijkheid van ultrafijnstof door vliegverkeer", vertelt Birgit Jansen, hoofd van het onderzoek dat eind 2017 is gestart. "De aanleiding is onder andere het onderzoek van het TNO in het Amsterdamse Bos in 2014. Er werd gekeken naar de luchtkwaliteit en uit de resultaten waren opvallend: Een zeer hoge concentratie ultrafijnstof in de lucht. Dit was te herleiden naar het vliegverkeer van Schiphol. Minister van Infrastructuur en Milieu heeft na de bekendmaking van deze resultaten gevraagd aan het RIVM onderzoek te doen naar de gezondheid van omwonenden van Schiphol na blootstelling aan ultrafijnstof." 


Naar boven

Het onderzoek is opgedeeld in verschillende modules. De eerste is het onderzoek bij kinderen. Aan de weerszijden van Schiphol staan twee basisscholen. Op beide scholen wordt iedere week de longcapaciteit gemeten van de kinderen en zij houden zelf een dagboek bij. In het dagboek schrijven zij bijvoorbeeld wanneer ze meer last hebben van hoesten of kortademig zijn.

Het tweede onderzoek is bij gezonde volwassenen die zich vrijwillig hebben opgegeven mee te doen. De vrijwilligers moeten een aantal dagen in een ruimte zitten waarin lucht van het vliegverkeer wordt ingestroomd. Dit ademen zij vijf uur lang in. Vervolgens moeten zij in deze lucht zich inspannen door op een hometrainer oefeningen te doen. Zo ademen zij nog meer van deze lucht in. Daarna wordt de longcapaciteit gemeten en gekeken wat de acute effecten zijn en na het onderzoek langer te hebben gedaan ook de effecten op lange termijn.

De
 derde module houdt in dat er wordt gekeken naar geboorte- en sterftecijfers, vragenlijsten voor de bewoners in plaatsen rondom Schiphol over hun gezondheid en leefstijl, zwangerschapsduur, geboortegewicht en medicatiegebruik.

Uiteindelijk wordt alle verschafte informatie verzameld. Daarnaast zijn er meetpunten geplaatst rondom Schiphol om de concentratie ultrafijnstof in de lucht te meten. Hieruit blijkt dat bij de verschillende handelingen van een vliegtuig een andere concentratie ultrafijnstof vrijkomt. “Tijdens het opstijgen, landen en taxiën van vliegtuigen komt de hoogste concentratie ultrafijnstof in de lucht. Dit komt door de onvolledige verbranding. Een vliegtuig verbrandt pas volledig wanneer het in de lucht is en op hoge snelheid vliegt. Op dat moment is de concentratie ultrafijnstof lager,” vertelt Birgit Jansen van het RIVM. 

Eind 2021 loopt het onderzoek van het RIVM af. Voorspellingen durven de onderzoekers nog niet te doen. “Het is heel moeilijk te zeggen,” zegt Jansen.“We weten dat het schadelijk is, maar in hoeverre is nog niet duidelijk.”

Naar boven

Luci Beumer woont in Aalsmeer en dus vlakbij Schiphol. Zij maakt zich zorgen over de verslechterde luchtkwaliteit. “Regelmatig moet ik mijn tuinmeubilair schoonmaken, omdat er een laag zwart stof op zit. Je ziet het niet wanneer je door de straten loopt, maar dat ultrafijnstof door vliegtuigen is er echt. Mijn nichtje woont bij de Aalsmeerbaan en heeft longproblemen. Ze is er al vaker voor naar de huisarts gegaan, maar de huisarts kan zijn vinger er niet op leggen wat de exacte oorzaak is. Het is natuurlijk niet direct te herleiden naar slechte luchtkwaliteit.”

Naar boven

“Wat je in veel gevallen ziet is dat de economische belangen voor gaan. Schiphol wil uitbreiden en gaat pas handelen als de overheid maatregelen neemt. Die maatregelen worden pas genomen wanneer er cijfers zijn. Er zijn wetenschappers die al eerder aan de bel hebben getrokken, maar er is nog niets gebeurd,” vertelt toxicoloog Abel Arkenbout. Arkenbout houdt zich, als onafhankelijke toxicoloog, bezig met luchtverontreiniging in Nederland en probeert andere mensen bewust te maken van de gevolgen. “We zouden nu al kunnen proberen treinreizen te stimuleren door deze goedkoper te maken.” Longarts Rooijackers is het hier mee eens, maar het is een langdurig proces om plannen zoals goedkopere treinreizen te verwezenlijken. “Het ligt ook bij onszelf. We kunnen minder vaak op vakantie gaan, maar dat doen we niet. We leven in een tijd waarin we zo mobiel mogelijk willen zijn en het vliegverkeer zorgt daarvoor.” 

In KRO Monitor wordt er gesproken met de commercieel directeur van Schiphol Group, André van den Berg, over de consequenties van ultrafijnstof rondom Schiphol. Hij vertelt dat er pas actie ondernomen wordt door Schiphol wanneer de resultaten laten zien dat dat nodig is. Voor die tijd zetten zij de uitbreidingsplannen van Schiphol door. 


Naar boven

Op warme dagen wordt het (ultra)fijnstof gevaarlijker. Er ontstaan meer chemische reacties in de atmosfeer. Dit is de meest schadelijke vorm om in te ademen. Ook zorgt een harde wind voor de verdunning van het (ultra)fijnstof. Hierdoor wordt het nog gemakkelijker opgenomen in het lichaam. “Omwonenden van Schiphol kunnen simpelweg gezegd verhuizen, maar ook dat heeft geen zin,” vertelt longarts Jos Rooijackers. “In alle regio’s in Nederland is fijnstof. In de randstad komt dit voornamelijk door de industrie en verkeer. In het oosten is het de agrarische sector. Alleen in het noorden van Nederland is het wel een stuk schoner.”

Het Longfonds wil Nederlanders bewust maken van de ongezonde luchtkwaliteit. Het fonds introduceerde een check waarmee je de luchtkwaliteit in jouw eigen omgeving kan controleren. Met de check is op ieder moment te zien hoe de luchtkwaliteit is in een bepaalde omgeving. “We raden iedereen aan de check te doen. Zeker voor mensen die COPD, astma of andere luchtwegproblemen hebben. Maar ook voor mensen met gezonde longen. Je voert je eigen postcode in en ziet direct hoe de luchtkwaliteit is op dat moment. Als de luchtkwaliteit slecht is kun je daar rekening mee houden, bijvoorbeeld bij het sporten: door het bewegen inhaleer je dieper en krijg je meer van de slechte stoffen binnen.” aldus Pauline van Voorst, woordvoerder van het Longfonds. “Dan is het vermijden van drukke wegen met een slechte luchtkwaliteit aan te raden.”

Rooijackers legt uit dat de luchtreinigers die je op het internet kunt kopen weinig zin hebben. “Dat is alleen maar gefocust op commercie. Als je even een raam of deur openzet terwijl het apparaat aanstaat, dan duurt het ongeveer vijf uur voordat je weer in een gereinigde lucht zit. Een betere oplossing zou zijn om een ruimte volledig af te sluiten en professionele apparatuur te laten installeren.” 




Naar boven

Er zijn verschillende organisaties die zich bezighouden met de situatie rondom Schiphol. Er is onlangs het Landelijk Bewonersberaad Luchtvaart (LBBL) opgericht. De bewonersraad wil dat het kabinet prioriteit geeft aan het milieu en de gezondheid van mensen. Ook Greenpeace strijdt hiervoor. Samen met andere milieuorganisaties slaan zij de handen ineen. “We roepen het kabinet op tot een eerlijk en duurzaam vliegbeleid en meer investeringen in duurzame alternatieven. De problemen die het Nederlandse vliegverkeer met zich meebrengt worden afgeschilderd als lokale kwesties, maar als je ze bij elkaar optelt gaat het over een groot deel de Nederlanders,” vertelt Bram Kasters, woordvoerder van Greenpeace.  De belangrijkste punten waar zij voor strijden zijn de uitzonderingspositie van de luchtvaart, zoals geen btw en accijns op kerosine en klimaat- of milieutaks en ervoor zorgen dat er een einde komt aan de uitbreidingsplannen van vliegvelden en vliegverkeer. Zij streven naar leefbaarheid rond vliegvelden en een schonere lucht. “Nu is het moment waarop de regering veel belangrijke beslissingen neemt over de toekomst van de Nederlandse luchtvaart. We roepen het kabinet op tot een eerlijk en duurzaam vliegbeleid en meer investeringen in duurzamer alternatieven.”

Het Landelijk Bewonersberaad Luchtvaart (LBBL) organiseert samen met Greenpeace en andere milieuorganisaties op 23 juni een landelijk protest op zes verschillende locaties. In Amsterdam, Zwolle, Rotterdam, Maastricht, Eindhoven en Eelde komen mensen bijeen om een rood sein te geven tegen de luchtvaartgroei. Deze zes steden liggen in of dichtbij de grootste zes vliegvelden van Nederland, of in de gebieden waar de meeste overlast wordt verwacht.

 

Naar boven
Scroll om door te gaan
Swipe om door te gaan