Loading...

Melding

Dit multimediaverhaal bevat video- en geluidsfragmenten. Zet het geluid aan.

Gebruik het muiswiel of de pijltjestoetsen om tussen pagina's te navigeren.

Swipe om tussen pagina's te navigeren.

Hier gaan we

Nederlands strafrecht menselijker maken met herstelrecht uit Marron- en inheemse cultuur

Logo https://hu.scrollytelling.io/nederlands-strafrecht-menselijker-maken-met-herstelrecht-uit-marron-en-inheemse-cultuur

Het Nederlandse straf(proces)recht is zijn focus op de mens verloren, vinden Alrik de Haas (advocaat), Theo de Roos (emeritus hoogleraar strafrecht) en Jacques Claessen (wetenschapper). Uit hun ervaringen blijkt dat slachtoffers niet altijd geïnteresseerd zijn in de strafmaat , maar vaak verlangen naar een ontmoeting of confrontatie met de verdachte, bijvoorbeeld omdat ze vragen hebben, omdat ze hun verhaal willen doen of omdat ze de regie terug willen over hun leven.

Binnen het zogeheten -‘herstelrecht’- staan vooral de genoegdoening voor het slachtoffer en de re-integratie van de dader centraal; vergelding krijgt veeleer de betekenis van boetedoening en schadeloosstelling richting slachtoffer en samenleving, doordat de dader actief verantwoordelijkheid neemt voor zijn misdaad. Zo’n ontmoeting vindt enkel plaats wanneer slachtoffer en dader dat beiden willen.  “Wat humaan is zal op langere termijn ook effectief blijken te zijn”, stelt Jacques Claessen, universitair hoofddocent straf(proces)recht verbonden aan de Universiteit Maastricht.

“De directe confrontatie tussen slachtoffer en dader zorgt voor een grote impact op de dader, in ieder geval groter dan het geval is bij een behandeling van ‘de zaak’ door een zakelijke, rationele, onpartijdige rechter die rekening moet houden met de onschuld presumptie - oftewel het vermoeden van onschuld - en sneller geneigd is om de ‘fluwelen handschoenen’ te gebruiken.


Naar boven

De figuren 7 en 8 in ogenschouw nemend lijkt bemiddeling bij jeugdige en volwassen daders op een gunstigere manier samen te hangen met de recidive in vergelijking met de controlegroep. Het patroon lijkt echter wel positiever en sterker bij volwassen dan bij jeugdige daders. 
Lees hier het gehele onderzoek. Hierin staat tevens de uitleg van de gebruikte variabelen.

"Uit het onderzoek binnen het Arrondissementsparket Maastricht ", vertelt Claessen. "Volgt dat daders met wie bemiddeld is, significant minder vaak recidiveren dan daders met wie geen bemiddeling heeft plaatsgevonden. Een oorzakelijk verband hebben we niet aangetoond, maar mijn hypothese is dat het recidiveverschil ook iets te maken heeft met de directe ontmoeting of confrontatie tussen slachtoffer en dader.”

Naar boven
Sluiten

Naar boven

Volgens herstelrechtaanhangers Claessen, De Haas en De Roos kan een directe ontmoeting of confrontatie tussen slachtoffer en dader leiden tot wederzijds begrip, empathie en soms zelfs vergeving. “De slachtoffers willen zien wie er achter het monster schuilt en vaak snakken zij naar antwoord op de vraag: ‘Waarom ik?’

“In het Nederlandse straf(proces)recht kunnen positieve ontmoetingen tussen slachtoffers en verdachten of daders, meer dan nu het geval is, van betekenis zijn”, zegt strafrechtadvocaat Alrik de Haas. “In het traditionele, oftewel herstelrecht zien we dit wel degelijk voorkomen, en vormt deze confrontatie zelfs tot de kern van het proces. Surinaamse Marron-en indianen stammen zijn hier een perfect voorbeeld van. Zij hanteren nog dit traditionele proces binnen hun gemeenschappen. Daarom zijn deze inheemse stammen zo interessant voor ons om te onderzoeken. Wij willen leren hoe zij tot een berechting komen.”

Begin januari vertrokken De Roos en De Haas naar Paramaribo om een eerste ervaring op te doen. Ondanks de eerdere gemaakte expeditie hebben de 'herstelrechtpioniers' meer tijd nodig om goed onderzoek te verrichten. Daarom hopen de ze dat hun projectvoorstel, dat in juni moet worden ingeleverd bij beide twinning-landen (Nederland als Suriname) goedgekeurd zal worden.

Wat is een twinningaanvraag?
Met de twinningfaciliteit wordt samenwerking gestimuleerd tussen vergelijkbare organisaties, ofwel spiegelorganisaties. De centrale doelstelling van de twinningfaciliteit 2018–2021 is “het versterken van de sociale banden tussen Nederland en Suriname d.m.v. kennisuitwisseling en samenwerking van maatschappelijke organisaties."


Naar boven

“Het zou wat zijn!”, klinkt mede-initiatiefnemer De Haas opgetogen bij de gedachte van een goedkeuring van de twinningaanvraag. “Eén juni moet het verkorte projectvoorstel ingeleverd zijn bij zowel Nederland als Suriname. Het eerste gevoel is goed, maar er zijn genoeg anderen gegadigden die eveneens aanspraak proberen te maken op deze subsidie. Maar liefst 50 procent van alle aanvragen wordt afgewezen door de ‘Uitvoeringsorganisatie Twinningfaciliteit Suriname – Nederland’ (UTSN).

Maar indien we door zijn – het klinkt welhaast als een auditie voor het Eurovisie Songfestival - gaan we in september het uitgebreide projectvoorstel indienen. Krijgen we ook daar groen licht, dan verwachten we rond januari 2019 te starten met de missie en zullen we voor twee jaar aan de slag gaan in Suriname. We doorlopen momenteel dus een erg spannend traject.”

De Haas, die nauw samenwerkt met Theo de Roos en Jacques Claessen, verwacht met dit onderzoek veel nieuwe informatie te vergaren over de manier waarop Marron-en-Inheemse stammen het traditionele rechtsproces toepassen.
De Marron-gemeenschappen – nakomelingen van slaven die rond de 17de eeuw het bos in trokken – gebruiken deze manier van berechten omdat ze afgescheiden leven van de moderne wereld. Het is haast onmogelijk voor de bewoners om naar Paramaribo af te reizen. Daarom wordt een andere manier van berechten uitgevoerd.

Mede omdat de gemeenschap zo klein is, staat genoegdoening voor het slachtoffer en verzoening tussen slachtoffer en dader centraal in het proces dat een ‘Krutu’ heet. De Granman (hoogste gezaghebber) vormt samen met een college van (groot)kapiteins en Basha’s het bestuur van de Marron-gemeenschap. Samen stemmen zij in tot de bijbehorende straffen en zorgen ze ervoor dat het proces in juiste banen wordt geleid. Herstel tussen slachtoffer en dader staat in dit proces centraal.

Naar boven

“Wat een ervaring was dat zeg”, concludeert De Haas stralend wanneer hij terugkijkt op zijn eerdere gemaakte expeditie naar een Marron-stam samen met De Roos . “Vanuit Paramaribo reden we die kant op met een 4x4 achtige-bolide. Zonder die auto was het anders ook echt niet te doen geweest. De wegen bestaan daar voornamelijk uit verharde klei en er zaten ontelbare gaten in de weg die zelfs een ervaren bestuurder in verlegenheid gebracht zouden brengen.”

Na drie uur schommelen kwamen de Nederlanders aan in het dorpje dat gelegen is aan de rand van de rimboe. Daar werden zij rondgeleid door Ifna Vrede, die als kapitein tevens fungeerde als tolk.

“Een hele mooie naam in dit geval. Mevrouw Vrede zorgde letterlijk voor vrede tussen deze twee ‘verdwaalde Westerlingen’ en de bewoners van de stam. Zonder haar hadden we nooit een intrede kunnen maken in de Marron-gemeenschap.

Ik ben haar dan ook erg dankbaar voor haar bemoeienis. Het was fascinerend om te zien hoe de dorpelingen ons ontvingen. We liepen naar een houten chaletje midden in het dorp, naast de ingang stond op een krijtbord met witte letters geschreven: ‘Vergadering met twee Nederlanders’.
Zo wisten de dorpelingen (Basha’s) die behoren tot de stam van onze komst af.”

Naar boven

Het integreren in de stam ging de twee vrij vlot af. “In een paar uur tijd hadden we echt een dialoog met de bewoners. Een moment tijdens de bijeenkomst zal mij altijd bijblijven en raakt mij opnieuw nu ik erover nadenk”, memoreert De Haas geëmotioneerd wanneer hij terugblikt op zijn eerste ontmoeting met de inheemse bewoners.

“Theo en ik hadden zojuist een korte lezing gegeven over de manier waarop ons strafrecht wordt toegepast in de Nederlandse samenleving en hoe wij de brug proberen te slaan tussen dader en slachtoffer. We spraken vanuit ons hart totdat we werden onderbroken door een harde kreet vanuit het publiek. ‘Dit hebben wij al lang hier’, riep de kapitein (dorpshoofd) met een verblijd gezicht, terwijl hij imponerend zwaaide met zijn stok en opviel met zijn excentrieke kledingdracht."

"Nee, dat moment zal ik niet snel meer vergeten. Het was namelijk een ontzettend verfrissende blik vanuit een ander perspectief. Het was niet zozeer dat wij daarheen gingen met arrogantie.
Alsnog denk je dat onze manier van berechten beter zou moeten werken, maar ons systeem is niet per se beter. Op bepaalde onderdelen is dat natuurlijk wel het geval. Wij hanteren in Nederland bijvoorbeeld geen lijfstraffen. Dat gebeurt hier wel."

"Toch staat de traditionele manier van berechten die ze hier hanteren, veel dichter bij de mens en krijgt zij mede daardoor veel meer respect van de burger. Daar kan ons Nederlandse strafrecht nog veel van leren. Dus dat idee van: ‘wij weten het beter’, daar stapte ik al snel vanaf.”

Naar boven

“Met name in kleinere dorpen zoals de Marron-gemeenschappen ben je als inwoner afhankelijk van elkaar”, constateert Claessen: “Het gevangenzetten van een dader na een misdaad wordt in deze dorpen liever vermeden. Eerder wordt er gekeken naar een manier om de dader zo snel mogelijk te re-integreren en het slachtoffer op gepaste wijze te compenseren."

“Tot in de vijftiende eeuw hanteerden wij Nederlanders, in de kern beschouwd, eenzelfde wijze van berechting als de Marron-gemeenschappen”, zegt Claessen.
“Het is dus helemaal niet iets nieuws, wel is het tamelijk uniek dat deze traditionele vorm van berechting anno 2018 nog ergens in de wereld wordt toegepast, al gebeurt dat ook bij natuurvolkeren als de Maori’s in Nieuw-Zeeland, de Aboriginals in Australië en de Indianen in de Verenigde Staten en

Nu wil ik niet het gehele traditionele proces gaan romantiseren – zo klinkt het haast namelijk – want sommige traditionele straffen zijn in onze ogen gewoonweg barbaars, terwijl ook de manier van waarheidsvinding magische trekjes kan vertonen. Denk aan een veer door de tong of het drinken van allerlei vreemde drankjes. Eerlijk gezegd wil ik niet terug naar die tijd, al zijn moderne straffen als de gevangenisstraf zeker ook niet zaligmakend."

"Toch denk ik dat we iets kunnen leren van de Marron-gemeenschappen. Tijdens een berechting maken zij bijvoorbeeld gebruik van een soort van groepsconferenties. Ik denk dat wij bepaalde elementen uit dit herstelgerichte proces uitstekend zouden kunnen toepassen in ons eigen huidige straf(proces)recht waarin herstelrechtvoorzieningen een steeds belangrijkere rol gaan spelen. Als onderzoeker zie ik het vooral als mijn taak om de krenten uit de traditionele (rechts)pap te halen en de positieve aspecten van het moderne straf(proces) tot een samenstelling te brengen. Vooralsnog is dit 'de' grote uitdaging.”

Naar boven

Claessen vindt dat de potentie van het herstelrecht nog te weinig tot uiting komt in eigen land. “Sinds 2011 wordt herstelrecht gaandeweg steeds meer toegepast in ons strafrecht, maar tegelijkertijd zie ik dat het knokken is, want in de punitieve, repressieve tijd waarin we leven staat de menselijke maat binnen ons strafrecht sterk onder druk. Dat humane gehalte proberen we door de implementatie van herstelrechtvoorzieningen het straf(proces)recht op te krikken."

"Een en ander kost tijd, maar het is als met de waterdruppel die uiteindelijk de steen weet uit te hollen. Vrijwel alle herstelgerichte pilots en praktijken pakken positief uit en we (Universiteit Maastricht en Restorative Justice Nederland) hebben vorig jaar – samen met een denktank bestaande uit vele mensen die met herstelrecht werken in en rond het straf(proces)recht – een burgerinitiatiefwetsvoorstel met betrekking tot herstelrecht geschreven.

Na input vanuit verscheidene reality-check-bijeenkomsten, komt volgende maand de herziene versie van dit wetsvoorstel uit. De bedoeling is om deze herziene versie aan te bieden aan de minister Dekker en de Tweede Kamer. Zo hopen wij dat er een initiatiefwetsvoorstel van gemaakt gaat worden. In deze versie 2.0 proberen we praktijk en wetenschap samen te brengen. Vanuit politiek Den Haag is er animo voor ons voorstel. Het is overigens de eerste keer dat er in een regeerakkoord expliciet wordt gerefereerd aan herstelrecht.

De tomeloze inzet van vele herstelrechtvoorstanders blijkt langzaam maar zeker zijn vruchten af te werpen. Ik kijk ernaar uit om de inmiddels in Nederland opgedane kennis en praktijkervaring met herstelrecht te delen met de mensen in Suriname, net zo goed als ik ernaar uitkijk om ons te laten inspireren door de krutu-ervaringen in Suriname. Dat het een mooie uitwisseling van ideeën en praktijken mag worden.”

Naar boven

Rechtsgeleerde De Roos kijkt optimistisch naar de strafrechtelijke toekomst. “Ik geloof werkelijk dat we iets kunnen opsteken van de Marron-dorpen en andere inheemse gemeenschappen. Ik heb dat ook met eigen ogen mogen aanschouwen in Suriname. We zijn natuurlijk hier in Nederland erg bezig met het herstelrecht, maar dat staat nog in de kinderschoenen.

Maar inheemse stammen hanteren al eeuwen deze manier van berechten. We weten echter nog te weinig over hun rechtsproces. Wat gebeurt er bijvoorbeeld na een traditionele berechting? Is het dan ook echt afgerond binnen zo een gemeenschap? En bij wat voor soort gevallen werkt het wel en bij welke niet? Dat zijn belangrijke nog onbeantwoorde vragen.”


Naar boven

Ondanks de vorige week behaalde respectabele leeftijd van zeventig jaar blijft De Roos zich inzetten voor verbeteringen voor zowel het Nederlandse als het Surinaamse recht.
“Het trekt mij enorm omdat Suriname, historisch gezien, nog steeds erg verbonden is met Nederland. Natuurlijk zijn er moeizame diplomatieke betrekkingen, maar niet voor niets wordt de twinning gefinancierd door het Nederlandse Ministerie.

Op allerlei manieren wordt er nog informeel steun aan elkaar verleend en ook ik wil daar graag aan bijdragen. Daarnaast vind ik het erg belangrijk om verder te kijken dan ons eigen rechtssysteem. Ik geloof oprecht dat we van elkaar kunnen leren tijdens deze missie.”

Naar boven
Naar boven

Naar boven

Naar boven

Naar boven

Naar boven

Naar boven

Naar boven

Naar boven

Naar boven

Naar boven

Naar boven
Scroll om door te gaan
Swipe om door te gaan